O książce

Początki monastycyzmu, tom 1 📜 to dzieło Vincenta Desprez OSB, obejmujące materiał kursu wykładów z historii starożytnego monastycyzmu wschodniego, wygłaszanych od roku 1975 dla nowicjatu w klasztorze benedyktyńskim w Ligugé (Francja) oraz poza nim. Wykłady te były publikowane w „Lettres de Ligugé” – po jednym rozdziale rocznie, poczynając od roku 1980. Artykuły te postanowiono następnie wydać w jednym tomie. 🌿

Zakres opracowania

Rozdział o Qumran został napisany od nowa, natomiast rozdziały o św. Antonim i św. Pachomiuszu poprawiono z uwzględnieniem najnowszych źródeł. Rozdział o Ewagriuszu został uzupełniony, a rozdział o Makarym-Symeonie (potwierdzającym poświadczenie imienia Symeon) – całkowicie przerobiony. ✍️ Dodano także wstęp do rozdziału o św. Marcinie, przygotowany z okazji XVI stulecia jego śmierci.

Autor włączył również rozdział o ludowych ruchach ascetycznych w Syrii i Azji Mniejszej oraz o doktrynie monastycznej świętych: Grzegorza z Nazjanzu, Grzegorza z Nyssy i Jana Chryzostoma. Dzięki temu możliwe stało się pełniejsze usytuowanie w czasie Bazylego z Cezarei i Makarego-Symeona. 📚 Bibliografia została doprowadzona do stanu na 20 sierpnia 1998 roku.

Struktura książki

Pozostawiono nieco zawiłą strukturę niektórych rozdziałów, które – jako że dotyczą tematów jeszcze dyskutowanych w momencie ich pisania – stanowią próbę ukazania problemów w całej ich rozciągłości (rozdziały o Antonim i Pachomiuszu). Inne rozdziały, dotyczące postaci i dzieł dobrze znanych, streszczają po prostu prace krytyków (np. o Augustynie) lub najlepszych znawców przedmiotu (o Bazylim, Ewagriuszu, Apoftegmatach i Efremie). 📖

Pozostałe rozdziały zbierają rozproszone dane źródłowe – ze Starego i Nowego Testamentu, z II i III wieku – dotyczące ruchów ludowych i działalności biskupów w Syrii i Azji Mniejszej. Niektóre rozdziały cytują obszernie wybrane teksty, m.in. Bazylego, Ewagriusza czy Makarego-Symeona, oraz analizują ascetyzm mezopotamski. ✝️

Źródła i rozwój badań

Tematykę rozdziału XIII poszerzono, korzystając z monumentalnej Histoire littéraire du mouvement monastique dans l’Antiquité autorstwa Ojca de Vogüé oraz z jego pracy Le Monachisme en Occident avant saint Benoît. Dzięki temu opracowanie uzyskało większą głębię i spójność historyczną. 📜

Znajomość początków monastycyzmu jest dziś możliwa przede wszystkim dzięki edycjom i przekładom źródeł. W ostatnich dziesięcioleciach dokonał się ogromny postęp w tej dziedzinie – większość najważniejszych dokumentów jest już opracowana, przełożona i dostępna. Wciąż jednak brak krytycznego wydania Wielkiego Asketikonu św. Bazylego. Prace trwają nad serią alfabetyczną i systematyczną Apoftegmatów oraz nad dziełami Ewagriusza. 🔍

Postęp badań i nowe odkrycia

Nowoczesne katalogi rękopisów pozwalają odkrywać nowe źródła i fragmenty dawnych dzieł. Badania nad zbiorami ascetów greckich ujawniły nieznane fragmenty pism Ewagriusza, uzupełnienia zbioru Makarego-Symeona oraz kilka dokumentów o mnichach egipskich – starszych od znanych Apoftegmatów. 🌾 To pokazuje, że studia nad monastycyzmem wschodnim wciąż się rozwijają, przynosząc nowe światło na początki duchowości chrześcijańskiej. 🙏