"Pisarze Wyklęci" - Teodor Jeske-Choinski

Teodor Jeske-Choiński (1854–1920) – biogram

Pisarz, publicysta, krytyk literacki i eseista historyczny. Urodził się 27 lutego 1854 r. w Pleszewie, zmarł 14 kwietnia 1920 r. w Warszawie. Kształcił się we Wrocławiu, Pradze i Wiedniu. Po studiach związał się z życiem umysłowym Warszawy; początkowo współpracował ze środowiskiem pozytywistów, następnie – od lat 80. XIX w. – stał się jednym z rozpoznawalnych głosów młodych konserwatystów.

Dorobek i działalność

Publikował m.in. w „Przeglądzie Tygodniowym”, „Nowinach”, „Ateneum”, „Niwie”, „Słowie”, „Wieku”, „Roli” oraz redagował lwowską „Kronikę Powszechną” (1910–1914). Był także redaktorem serii Biblioteka Dzieł Wyborowych i pisma „Wędrowiec”. Posługiwał się pseudonimami: M. Bogdanowicz, T. J. Orlicz, Pancerny, Habdank.

Główne zainteresowania i idee

W centrum jego refleksji stała cywilizacja europejska ukształtowana przez chrześcijaństwo, a także krytyka fin-de-siècle’owej dekadencji oraz nurtów modernistycznych. W esejach diagnozował kryzys kultury i obyczajów, w powieściach historycznych odtwarzał przełomowe spory epok (antyk, średniowiecze, nowożytność) z dbałością o zgodność z faktami.

Wybrane dzieła

• Psychologia rewolucji francuskiej (1906) – studium popularnonaukowe o mechanizmach rewolucji i rozkładzie obyczajów.
• Gasnące słońce. Powieść z czasów Marka Aureliusza (1895) – o starciu świata pogańskiego z chrześcijaństwem.
• Ostatni Rzymianie. Powieść z czasów Teodozjusza Wielkiego (1897) – obraz przesilenia religijno-politycznego późnego antyku.
• Tiara i korona (1900) – epicki spór papieża Grzegorza VII z cesarzem Henrykiem IV.
• Na schyłku wieku (1894), Rozkład w życiu i literaturze (1895), Dekadentyzm (1905) – diagnozy kryzysu kultury przełomu wieków.

Znaczenie

Jako przenikliwy obserwator przemian społecznych i autor powieści historycznych łączących walory literackie z rzetelnością źródłową, należy do ważnych – dziś na nowo odkrywanych – głosów polskiej myśli konserwatywnej przełomu XIX i XX wieku.

Słowa kluczowe:

Teodor Jeske-Choiński – biogram, pisarz konserwatywny, powieść historyczna, eseistyka, rewolucja francuska, kultura europejska, fin-de-siècle, chrześcijaństwo a cywilizacja.