Pamiętnik (Commonitorium). Przeciw bezbożnym nowościom wszystkich odszczepieńców – św. Wincenty z Lerynu. Ojciec Kościoła

📘 W obronie wiary katolickiej przed nowinkami i herezjami

Pamiętnik (Commonitorium) św. Wincentego z Lerynu to jedno z najważniejszych dzieł wczesnochrześcijańskiej Tradycji. Autor – występujący pod imieniem „Pielgrzym” – podejmuje zadanie utrwalenia tego, co sam wiernie przejął od świętych Ojców Kościoła. Jego celem było nie tworzenie nowości, lecz zachowanie i przekazanie prawdy – w odpowiedzi na herezje i duchowy zamęt swojej epoki.

Autor tak wyjaśnia swoje zamierzenie:

„Według słów i upomnienia Pisma: Pytaj ojców twoich i oznajmią tobie, starszych twoich i powiedzą ci” – i: „Nakłoń ucha twego a słuchaj słów mądrych”, i jeszcze: „Synu mój, nie zapominaj mów tych, a słów moich niech strzeże serce twoje”, zda mi się, najmniejszemu ze sług Bożych, pielgrzymowi, że przy Boskiej pomocy pożyteczną rzeczą będzie, jeśli spiszę to, co przejąłem wiernie od świętych Ojców, – co najmniej nieodzowną dla własnej słabości umysłu, gdyż mieć będę pod ręką środek zaradzenia nieudolnej mej pamięci przez ustawiczne czytanie.”

Św. Wincent podkreśla, że podejmuje pracę nie dla chwały autora, lecz z pokorą świadka:

„(...)bym podania przodków u siebie przechowane opisał raczej z wiernością sprawozdawcy, niż zarozumiałością autora, z zachowaniem tego w pisaniu prawidła, że bynajmniej nie wszystko, lecz tylko rzeczy konieczne zamieszczę, ani pięknym i wyszukanym stylem, ale w łatwej i zwykłej mowie, wielu rzeczy dotykając raczej niż wykładając takowe.”

📜 Fragmenty książki

• „Cóż ma uczynić chrześcijanin-katolik, jeśli jakaś cząsteczka Kościoła oderwie się od wspólności powszechnej wiary?
  
  Nic innego, jeno przełoży zdrowie całego ciała nad członek zakaźny i zepsuty.
  
  
• Jak ma postąpić, jeśliby jakaś nowa zaraza już nie cząstkę tylko, lecz cały naraz Kościół usiłowała zakazić?
  
  Wtedy całym sercem przylgnąć winien do starożytności: tej już chyba żadna nowość nie zdoła podstępnie podejść.
  
  
• Co zaś, jeśliby w obrębie dawności wyłowiono błąd dwóch czy nawet trzech ludzi…?
  
  Przełożyć powzięte w dawnych czasach postanowienia soboru powszechnego, jeśli takie istnieją.
  
  
• A jeśliby wypłynęła sprawa taka, co do której nic podobnego się nie znajdzie?
  
  Zebrać poglądy przodków i radzić się ich w tej mierze, rozumie się poglądy tych tylko przodków, którzy choć żyli w różnych miejscach i czasach, wytrwali jednak w społeczności i wierze jednego Kościoła powszechnego i okazali się przez to miarodajnymi nauczycielami; a to, co ci wszyscy jak jeden mąż – nie ten lub ów tylko – w jednym i tym samym duchu, otwarcie, często, wytrwale przyjmowali, pisali i uczyli – to niech uważa za niewątpliwy drogowskaz wiary.